We staan stil bij een typisch IJmuidens onderwerp met een foto en naar aanleiding van de actualiteit, een stukje geschiedenis, een bijzondere gebeurtenis, een evenement of gewoon een van de mooie taferelen die IJmuiden biedt. In deze aflevering aandacht voor het Rokerspad deel 1.

Door Erik Baalbergen

Het Rokerspad roept bij veel IJmuidenaren herinneringen op. Is het niet aan visrokerijen in het duin, dan is het wel aan de handige doorsteek tussen de Keetberglaan en de Ampèrestraat, aan de sluipweg, aan het zogenaamde ‘Fakirpad’ of aan de huttenbouw. Tegenwoordig is er weinig tastbaars meer dat ons herinnert aan het Rokerspad, afgezien van een schamel stukje van de eerdergenoemde handige doorsteek.

In oudere versies van het officiële straatnamenregister van Velsen wordt Rokerspad als niet-officiële straatnaam genoemd: ‘Rokerspad of Visrokerspad – ook genaamd Maliebaan – loopt van Ampèrestraat naar Keetberglaan’. In oude krantenartikelen wordt de naam dikwijls genoemd, helaas vaak vanwege onbedoelde branden bij de rokerijen.

Maliebaan

Toch is het Rokerspad onlosmakelijk verbonden met de IJmuidense geschiedenis, bedrijvigheid en ondernemerschap. Als de visserij in IJmuiden tot bloei komt, ontstaat een nederzetting van visdrogerijen en visrokerijen in een duinvallei ten zuiden van de begraafplaats aan de Havenkade, aan de voet van de begin jaren dertig afgegraven Moerberg en achter de in 1916 geopende visserijschool aan de Havenkade. Destijds lekker ver van de bewoonde wereld, vanwege de rook en visluchtjes.

De duinvallei met houten schuren en visdroogrekken wordt spottend ‘Maliebaan’ genoemd. Die naam doet vooral in die jaren meer denken aan een statige laan met fraaie en geurige bloemperken, keurige gazons en grote villa’s dan aan een zandvlakte met her en der voornamelijk uit hout opgetrokken schuren, droogrekken, rookpluimen uit daken en schoorstenen en de bij visrokerijen en -drogerijen onvermijdelijke visgeur.

Verhuizen

Vanwege uitbreidingsplannen voor Nieuw-IJmuiden – ook wel ‘IJmuiden over de brug’ genoemd – moeten de visrokers en -drogers tegen het einde van de jaren twintig van de vorige eeuw uit de duinvallei vertrekken. De gemeente biedt geen vervangende plek aan. Het Staatsvissershavenbedrijf heeft wel een stuk grond nabij de Vissershaven beschikbaar, maar deze ligt te laag en is te vochtig en daardoor ongeschikt voor het drogen van vis.

Jonkheer Boreel van Hogelanden, eigenaar van het duingebied waar later IJmuiden zich verder zal ontwikkelen, stelt een stuk duingebied van twee hectare ten zuiden van de Haringhaven beschikbaar. De meeste visrokers en visdrogers verhuizen naar de nieuwe stek. Deze nieuwe nederzetting van rokerijen en drogerijen ligt rond de huidige Cornwallstraat, langs een pad dat nagenoeg recht vanaf ongeveer de latere Keetberglaan richting de grote vuurtoren loopt. Dit rokersbuurtje krijgt in de volksmond weer gewoon de naam Maliebaan.

Rookerspad

Pas vlak na de oorlog komen we voor het eerst in een krantenartikel de naam Rookerspad tegen, ‘loopende van den Strandweg naar de rookerijen in de duinen’. Dat wordt met de grote wijziging van de Nederlandse spelling in 1947 al snel Rokerspad. Op officiële kaarten staat wel het pad maar niet de naam aangegeven. Dus ook deze naam zal in de volksmond zijn ontstaan, ongetwijfeld met iets minder cynisme dan de naam Maliebaan…

Maar ook de nederzetting rond het Rokerspad is geen blijvertje met de voortdurende uitbreidingen van IJmuiden. In het betreffende duinterrein ‘achter de Haringhaven’ is een industriegebiedje geprojecteerd. Al in april 1952 worden bij het bouwrijp maken van de grond zo’n twintig bunkers van het zogenaamde Hitlerhofje in de buurt van het Rokerspad opgeblazen. Eind april vindt hier een dodelijk ongeval plaats. Een sergeant van de genietroepen uit Ermelo, die betrokken zijn bij het opruimen van de bunkers, raakt bij een explosie door rondvliegende puin dodelijk gewond. Bij dezelfde explosie raakt een soldaat gewond aan een been.

Volgende week in de Jutter | Hofgeest deel 2. Want wat is er gebeurd met dit Rokerspad na de voortdurende uitbreidingen van IJmuiden? Bestaat het eigenlijk nog wel?

Fotobijschrift jutter260910_NHA_1098_13592_Rokerspad1969r.jpg: Gezicht op de visrokerij van Jacob Broek gelegen aan het voormalige Rokerspad, gezien in zuidoostelijke richting, met op de voorgrond de Cornwallstraat, 1969. Foto: Noord-Hollands Archief / Beeldcollectie van de gemeente Velsen, invnr. 13592.