We staan stil bij een typisch IJmuidens onderwerp met een foto en naar aanleiding van de actualiteit, een stukje geschiedenis, een bijzondere gebeurtenis, een evenement of gewoon een van de mooie taferelen die IJmuiden biedt. In deze aflevering aandacht voor het Rondje, een van de pijlers van het collectieve IJmuidense geheugen.

Door Erik Baalbergen

IJmuiden, pakweg honderd jaar geleden. Een tijd zonder televisie, videogames, computers, mobieltjes en fatbikes. Het Willemsplein vormt het centrale plein, waar de belangrijkste samenkomsten, feesten en muziekuitvoeringen plaatsvinden, de jaarlijkse kermis staat en waar zich onder meer het politiebureau, diverse winkels, een school en een muziektent bevinden. Dit plein ligt dan nog ten westen van de Oranjestraat, in het blok ten noorden van het huidige Thaliaplein. Het Willemsplein vormt samen met de omliggende straten, waaronder de winkelstraten Oranjestraat en Kanaalstraat, het belangrijkste uitgaansgebied. Hier ontmoeten de IJmuidenaren elkaar, zoeken ze de gezelligheid op, wisselen ze hun nieuwtjes uit en worden vriendschappen gesloten.

Zien en gezien worden

Voor de jeugd zijn er nauwelijks clubs en verenigingen om elkaar te ontmoeten. Vooral op de zaterdagavond, maar ook op zondag- en woensdagavonden, flirten jonge vrijgezellen in het Rondje, zoals IJmuidens pantoffelparade of meidenmarkt wordt genoemd. Al sinds het begin van de twintigste eeuw zoeken jongeren elkaar op rond het Willemsplein of bij het Hoekje van List, en wandelen rondjes door het uitgaansgebied, om te babbelen en pinda’s te eten met je vrienden en vriendinnen, om wat te stoeien, en vooral om te zien en gezien te worden, op jacht naar verkering.

Ze lopen aan de rechterkant van de straten zodat ze de tegemoetkomende wandelaars goed kunnen bekijken en knipoogjes kunnen uitwisselen. Niet zelden worden vluchtig kusjes uitgewisseld, donkere hoekjes van IJmuiden opgezocht voor een vrijpartijtje, danspasjes gemaakt in de Cycloop en banden gesmeed, soms zelfs voor het leven. Dat laatste is onder meer jaren later te lezen in krantenartikeltjes over gouden en diamanten huwelijksparen, die hun oorsprong vinden in het Rondje.

Bier en Kwatta

Hoewel er gesproken wordt over het Rondje zijn er twee rondjes door het uitgaansgebied. Het boek ‘Bles voor de Kop’ beschrijft de routes. Het Bierrondje loopt vanaf het Willemsplein door de Amstelstraat, linksaf de Kanaalstraat in tot aan de speelgoedwinkel van Hoogerduin, linksaf de Visseringstraat in tot aan het Hoekje van List met café Cycloop, en ten slotte linksaf de Prins Hendrikstraat in tot het Willemsplein. Het Kwattarondje loopt vanaf het Willemsplein door de Amstelstraat, rechtsaf langs het postkantoor tot aan hotel Nommer Eén, rechtsaf de Oranjestraat in tot aan de Prins Hendrikstraat en ten slotte deze straat in tot het Willemsplein. Later, als er meer winkels in de Oranjestraat komen, loopt het Kwattarondje tot aan hotel Augusta.

Het Bierrondje is onveiliger dan het Kwattarondje omdat er langs het eerstgenoemde rondje veel cafés zijn waar nogal eens vechtpartijen uitbreken, onder meer met buitenlandse zeelieden en vaak met messen. De herkomst van de naam Bierrondje moge duidelijk zijn! Kwatta is een bekend chocolademerk. Het Kwattarondje heeft ongetwijfeld de naam gekregen door langs het rondje gelegen chocoladelekkernijenwinkels, zoals De Bijenkorf van H.J. Vet op de hoek van de Kanaalstraat en de Oranjestraat rond het begin van de twintiger jaren van de vorige eeuw.

Pindadopjes

Het Rondje van Oud-IJmuiden is wereldberoemd in heel IJmuiden en heeft uiteindelijk een plekje gekregen in menigeen IJmuidens hart, geheugen en verhaal. Maar niet alle winkeliers zijn blij met deze pantoffelparade. Natuurlijk, de rondjes zorgen voor een levendig straatbeeld en de jeugd koopt her en der wel ‘ns wat lekkers. Maar ze leveren ook ongewenste drukte en achtergebleven rommel op, zoals pindadopjes in de portieken. Eind jaren dertig trekt de jeugd steeds meer over de brug, naar de Kennemerlaan in het ‘elitaire’ Nieuw-IJmuiden voor hun rondjes. Het Oud-IJmuidense Rondje kalft dan steeds verder af.

Kennemerlaan

Tussen de twee wereldoorlogen komen in het zich verder ontwikkelende IJmuiden meer winkelstraten. In Nieuw-IJmuiden is de Kennemerlaan de winkelstraat bij uitstek. Hier ontstaat tussen de Jacob van Heemskerkstraat en het Kennemerplein een nieuwe pantoffelparade, waar ook steeds meer jeugd uit Oud-IJmuiden aan deelneemt. Winkeliers aan de Kennemerlaan klagen eind jaren dertig over de flanerende jeugd die het winkelend publiek belemmert en bij regen de etalages en portieken barricadeert, zodat klanten de koopjes niet kunnen zien en de winkels niet kunnen betreden. De oorlog maakt een tijdelijk einde aan de parades in de Kennemerlaan.

In IJmuiden-Oost komen winkels aan onder meer de Trompstraat, de Kalverstraat, de Frans Naereboutstraat en de Zeeweg. In 1935 starten winkeliers in IJmuiden-Oost een reclamecampagne om de Zeeweg als dé winkelstraat van IJmuiden-Oost neer te zetten: ‘de Zeeweg is voor IJmuiden-Oost, wat de Oranjestraat is voor IJmuiden. Echter met minder pantoffelparade, maar met meer winkelende huisvaders en huismoeders, met meer bedrijvigheid.’

Niet flaneren maar kopen

Tijdens de Tweede Wereldoorlog wordt een groot deel van het oorspronkelijke centrum – ooit het kloppende hart – van IJmuiden ten westen van de Oranjestraat van de kaart geveegd. In de jaren na de bevrijding blijft het oude centrum braak liggen en worden plannen gemaakt voor de ontwikkeling van een nieuw centrum elders in IJmuiden. Intussen begint de Kennemerlaan als winkelstraat weer te leven en keert daar zelfs weer iets van een pantoffelparade op de zaterdagavonden terug.

IJmuidense winkeliers hopen dat het Marktplein het nieuwe centrale plein wordt met veel winkels rond het plein. Bij de wederopbouwplannen wordt zelfs gesproken over het in ere herstellen van een pantoffelparade. Uit latere krantenberichten blijkt dat men niet zoiets als het Rondje wil, maar een parade van koopgraag publiek dat langs de etalages en toonbanken loopt.

Het Rondje als pantoffelparade voor de jeugd en jonger vrijgezellen is nooit meer teruggekomen, niet alleen door de sloop van Oud-IJmuiden maar ook door de opkomst van clubs, verenigingen en uitgaansgelegenheden. Het Rondje leeft nog slechts voort in verhalen en herinneringen.

Fotobijschrift: De Oranjestraat – als winkelstraat onderdeel van het Rondje – gezien vanaf de hoek van de Bloemstraat in noordelijke richting. Links de ingang van de Breesaapstraat. De straat is versierd ter gelegenheid van een winkelweek, gehouden in verband met de opening van de Noordersluis in 1930. Foto: Noord-Hollands Archief / Beeldcollectie van de gemeente Velsen, invnr 11452