We staan stil bij een typisch IJmuidens onderwerp aan de hand van een foto en naar aanleiding van de actualiteit, een stukje geschiedenis, een bijzondere gebeurtenis, een evenement of gewoon een van de mooie taferelen die IJmuiden biedt. In deze aflevering aandacht voor de verdwenen en bijna vergeten buitenplaats Plackersbosch (deel 2).

Door Erik Baalbergen

In deel 1 keken we naar de geschiedenis van de verdwenen en haast vergeten hofstede ten westen van het zwembad de Heerenduinen. We lazen dat na het overlijden van eigenaar Pieter van de Poll in 1766 en zijn vrouw Catharina in 1768 hun zoon Pieter Plackersbosch in bezit kreeg.

Zoon Pieter laat in 1788 de hofstede (boerderij) Plackersbosch verbouwen tot een riant zomerverblijf, een buitenplaats met een herenhuis, een koetshuis met stalling en een tuin- of werkmanshuisje. Dit huisje staat aan het begin van de oprijlijn bij de Duijnderweg, de latere Velserduinweg. Pieter komt in 1807 te overlijden. Zijn erfgenamen hebben geen belangstelling voor de buitenplaats. Plackersbosch wordt via een openbare veiling in delen verkocht. Cornelia Maria Wils, eigenaresse van de naastgelegen hofstede Velserduijn, voegt de gronden en de tuin van Plackersbosch toe aan Velserduijn.

Na het overlijden van Cornelia Maria komt de voormalige hofstede Plackersbosch uiteindelijk in 1839 in bezit van Willem Boreel van Hogelanden. Via vererving komt Plackersbosch in handen van de familie Van Tuyll van Serooskerken. Deze familie woont op Waterland en bezit ook de Heerenduinen. De laatste eigenaresse, barones Mathilde Elisabeth van Limburg Stirum, weduwe van Frederik Christiaan Hendrik Van Tuyll van Serooskerken, verkoopt in 1980 Plackersbosch met een deel van de Heerenduinen aan Natuurmonumenten.

Sporen

Van de buitenplaats Plackersbosch zijn, afgezien van het in de loop der jaren door de natuur teruggevorderde bos, nauwelijks sporen meer te vinden. Ten oosten van het voormalige voorplein voor het herenhuis wordt in de dertiger jaren van de twintigste eeuw openluchtbad De Heerenduinen, in de volksmond het Bleekersbad, aangelegd. Het huisje aan het begin van de oprijlaan, bekend als het ‘huisje van opoe Van Amersfoort’, wordt in 1954 gesloopt voor de aanleg van de Heerenduinweg. Dit huisje was het laatste bouwwerk van Plackersbosch en stond nabij het zebrapad bij het zwembad.

Naar aanleiding van de vondst van pijpenkoppen en aardewerkscherven op het volkstuinencomplex in de Heerenduinen ten westen van het Kerbertasiel voeren enkele leden van de Archeologische Werkgroep Velsen in 1993 onderzoek uit. Het aardewerk wordt gedateerd op achttiende-eeuws. Omdat bekend is dat de hofstede Plackersbosch hier in de buurt heeft gelegen, wordt er verder onderzoek gedaan, zowel in de grond met de prikpen en aan de hand van molshopen als via archieven en oude kaarten.

De werkgroep heeft uit het onderzoek met grote zekerheid kunnen opmaken dat het herenhuis van Plackersbosch in het vrij toegankelijke deel ten westen van de toenmalige grote bassins van het openluchtzwembad de Heerenduinen heeft gestaan, een stukje ten noorden van het eerdergenoemde volkstuinencomplex, dat waarschijnlijk een tuin van de hofstede was.

Kikkersloot en kaal stukje

Een nog zichtbare getuige is een groot deel van de drooggevallen Beek of Kikkersloot. Dit is een voormalige afwateringsbeek van de Soersaap, een vlakte in de duinen. De beek liep over het grondgebied van Plackersbosch naar het oosten en mondde bij de Driehuizerkerkweg uit in de Lievendaalse beek. Direct na de ingang Heerenduinen van het nationaal park is een stuk van de drooggevallen beek nog duidelijk te herkennen. De drooggevallen bedding loopt door tot in het zogenaamde ‘hondenbos’ tussen de ingang Heerenduinen en het zwembad.

Daarnaast zijn op topografische kaarten tot in het begin van deze eeuw delen van het voormalige voorplein nog aangegeven als een halfronde open vlakte in het hondenbos. Voor degenen die zich nog de boerderij van Webbe aan de Heerenduinweg ter hoogte van de Spaarnestraat kunnen herinneren: het voorplein lag nog een stukje zuidelijker, iets dieper in het bos. Nieuwgierig geworden heb ik eerst op recente luchtfoto’s op Google Maps nog even ‘van bovenaf’ gezocht naar sporen van het voorplein, maar niets gevonden. Toch is er precies ter plekke nog een kaal stukje bosbodem te vinden! De koeien en het pluimvee zijn inmiddels wel vertrokken…

Fotobijschrift: Het voormalige voorplein van de buitenplaats Plackersbosch, bepaald aan de hand van oude kaarten. Tegenwoordig is het niet meer dan een bijna kaal stukje in het hondenbos, ten westen van zwembad de Heerenduinen. Foto: Erik Baalbergen, 2025