Kanaalgravershut ‘op’ de Trompstraat

We staan stil bij een typisch IJmuidens onderwerp met een foto en naar aanleiding van de actualiteit, een stukje geschiedenis, een bijzondere gebeurtenis, een evenement of gewoon een van de mooie taferelen die IJmuiden biedt. In deze aflevering aandacht voor een kanaalgravershut ‘op’ de Trompstraat.

Door Erik Baalbergen

In de Beeldcollectie van de gemeente Velsen bevinden zich drie foto’s van het hetzelfde huisje, zeg maar woonkeet, in de Trompstraat. De foto’s zijn rond hetzelfde moment in 1914 gemaakt en tonen de woonkeet vanuit verschillende posities. Rond de keet poseren steeds dezelfde twee mannen en een paar kinderen. De foto’s gunnen ons een blik in de dan nog jonge Trompstraat. Wat vooral opvalt is dat de keet ‘op straat’ staat, en niet in de lijn van de nieuwbouw van die tijd. Om te begrijpen hoe dat zo komt, nemen we even een duik in de achtergrond van dit tafereeltje en daarmee in de geschiedenis van IJmuiden.

Trompstraat en kanaalgravershutjes

De Trompstraat wordt vanaf 1913 aangelegd bij de uitbreiding van Velseroord, als onderdeel van een gemeentelijk uitbreidingsplan met bijbehorend stratenplan. Eind 1913 krijgt de Trompstraat formeel haar naam via een raadsbesluit. De eerste nieuwe panden aan de Trompstraat verrijzen zo tussen 1913 en 1920 aan weerszijden van het oostelijke deel van de straat, tussen de huidige Van der Zwaagstraat en de Zoutmanstraat. De foto’s zijn gemaakt in juist dat stukje Trompstraat. De meeste bebouwing, ook verderop naar het westen in de straat volgt later, in de jaren twintig van de twintigste eeuw.

Langs en bij de Trompstraat staan eind 1913 echter ook nog huisjes die gebouwd zijn ruim voordat de Trompstraat wordt aangelegd, voordat gedacht wordt aan een gemeentelijk uitbreidingsplan en zelfs voordat Velseroord, het latere IJmuiden-Oost bestaat. Enkele van deze huisjes stammen namelijk uit de tijd van de kanaalgraverij, toen kanaalgravers met hun gezinnen neerstreken op De Heide en omstreken en daar hun schamele hutjes en woonketen neerzetten. De woonkeet op de foto’s komt uit 1866, het tweede jaar van de kanaalgraverij en tien jaar voor de opening van het Noordzeekanaal en de doop van IJmuiden. Oorspronkelijk was de keet opgebouwd met riet en zoden, maar in de loop der jaren zijn daar houten wanden en een pannendak voor in de plaats gekomen.

Woonkeet

De woonkeet staat precies op het geplande tracé van de Trompstraat. Als de straat wordt aangelegd staat het huisje dus op de rijweg en levert daarmee een straatversmalling op. Maar gezien het verkeer in die tijd valt de overlast wel mee en hoeft het huisje niet direct weg. Het huisje krijgt zelfs een eigen adres: Trompstraat E76. De houten woonkeet met pannendak staat aan de zuidzijde van de straat, ongeveer voor de huidige nummers 23 en 25.

Het pand dat schuin achter de woonkeet staat is de werkplaats van J.P.J. Zijlmans op het adres Trompstraat 19-21. Zijlmans is ‘Koper, Lood en Zinkwerker’ en ‘Aannemer van Hoofddienst en Aanleg van Gas en Waterleiding en Binnenleidingen’. De werkplaats wordt in 1917 getroffen door brand maar al snel weer opgebouwd. Het woonkeet op straat blijft gespaard.

Maar toch is de woonkeet geen lang leven beschoren. Al in mei 1914 worden enkele van de oude huisjes ‘aan’ de Trompstraat, waaronder deze keet, onbewoonbaar verklaard. Dit gebeurt in het kader van de Woningwet uit 1901. Deze wet regelt de kwaliteit, veiligheid en betaalbaarheid van woningen. Toch wordt het huisje niet direct gesloopt, vooral omdat de eigenaar Pieter Schelvis tegenwerkt. Ook wordt het huisje op dat moment nog bewoond door een gezin met kinderen en is er met de schrikbarend grote woningnood elders geen woonruimte te vinden.

Ontruiming en sloop

Als in 1919 het gezin is vertrokken, probeert de gemeente Velsen de woonkeet ontruimd te krijgen om deze te slopen, maar de ongehuwde Pieter Schelvis, die het nog bewoont, weigert te vertrekken. Er volgt een ontruimingsbevel, maar Pieter slaat dit bevel in de wind. Zelfs als hij op donderdagavond 19 juni 1919 bericht krijgt dat het huisje de volgende dag ontruimd moet zijn en gesloopt wordt, weigert Pieter te vertrekken.

Op vrijdagochtend gaat Pieter nog gewoon naar zijn werk. Diezelfde ochtend verschijnt een opzichter van openbare werken bij het huisje met enkele medewerkers. Deze zetten de huisraad op straat en slopen het huisje. Tegen de middag is het pandje verdwenen. De laatste resten worden verbrand en de grond wordt omgespit. Rond twee uur komt Pieter thuis. Volgens zeggen neemt hij de zaak gemoedelijk op en verkoopt hij zijn op straat gezette huisraad ter plekke.

De IJmuider Courant meldt een week na het verdwijnen van het ‘sta-in-de-weg in de Trompstraat, nabij de werkplaatsen van den heer Zijlmans’: ,,De Trompstraat ziet er nu uit, zooals het reeds jaren had kunnen zijn en als de andere onbewoonbaar verklaarde woningen nu ook eenmaal van de baan zullen zijn, is Velseroord weer een fatsoenlijke straat rijker.’’

Fotobijschrift: WoonkeetTrompstraat1914: Noordwestgevel van de in 1914 onbewoonbaar verklaarde woning Trompstraat E76 aan de zuidzijde van de straat. Foto gemaakt in 1914, Noord-Hollands Archief / Beeldcollectie van de gemeente Velsen, 7251.