We staan stil bij een typisch IJmuidens onderwerp met een foto en naar aanleiding van de actualiteit, een stukje geschiedenis, een bijzondere gebeurtenis, een evenement of gewoon een van de mooie taferelen die IJmuiden biedt. In deze aflevering aandacht voor de voormalige Groen van Prinstererschool, een school geboren uit geloofskracht (deel 1).

Door Erik Baalbergen

IJmuidense kinderen van gereformeerde ouders zijn voor christelijk onderwijs aanvankelijk aangewezen op de eerste christelijke school van IJmuiden in de Keizer Wilhelmstraat. Deze school is opgericht vanuit de Ned. Hervormde Gemeente en in 1898 met drie klaslokalen gestart. Door de snelle groei van IJmuiden wordt het schoolgebouw al snel te klein. Vanwege het toenemende ruimtegebrek geeft het hervormde schoolbestuur bij de inschrijving van nieuwe leerlingen steeds meer voorrang aan kinderen van hervormde huize. Ook geeft het schoolbestuur de gereformeerden geen invloed in het bestuur evenredig aan het aantal gereformeerde leerlingen. Daarop besluit men vanuit de Gereformeerde Kerk van IJmuiden een eigen school te stichten.

Groen van Prinsterer

Op 18 januari 1909 wordt de ‘Vereeniging voor Lager- en Meer Uitgebreid Lager Onderwijs op Gereformeerde Grondslag te IJmuiden’ opgericht. Vanuit gereformeerde kringen wordt dertigduizend gulden bijeengebracht voor de bouw van een school. Een stuk grond aan de Wilhelminakade, waar ook de gereformeerde kerk staat, blijkt te duur. Voor vierduizend gulden wordt een perceel gekocht aan het Koningsplein. Hier wordt een school met naastgelegen woning voor het schoolhoofd gebouwd naar ontwerp van architect P.J. de Ruiter. Op 24 april 1912 legt Elzo Okko Huizing, het zoontje van dominee Huizing van de Gereformeerde Kerk, de eerste steen.

De school krijgt de naam van Guillaume (Willem) Groen van Prinsterer (1801-1876), een groot staatsman, stamvader van de christelijke politiek en voorvechter van het christelijk onderwijs. Volgens hem betekent ‘vrijheid van onderwijs’ de daadwerkelijke vrijheid van burgers en kerken om onderwijs vorm te geven naar eigen overtuigingen en om daartoe bijzondere scholen op te richten.

LO en MULO

Op 2 september 1912 opent de Groen van Prinstererschool aan het Koningsplein 3 haar deuren voor maar liefst 176 leerlingen. Hoofd van de school wordt Taeke van Popta. De school kent een afdeling voor Lager Onderwijs (LO) en een ‘bovenbouw’ voor Meer Uitgebreid Lager Onderwijs (MULO), later ULO.

De MULO is sinds 1857 een vorm van voortgezet onderwijs, als vervolg op de lagere school. Het biedt een niveau, vergelijkbaar met het huidige VMBO-TL of MAVO. Na de vierjarige MULO kun je doorstromen naar de Middelbare Meisjesschool (MMS), Hogereburgerschool (HBS) of Middelbare Technische School (MTS). De naam MULO wordt in 1920 bij wet veranderd in ULO, maar veel scholen zijn MULO blijven hanteren.

Marnixschool

De Groen van Prinstererschool groeit in haar eerste twaalfeneenhalfjarig bestaan uit tot een der grootste scholen voor LO en MULO in de gemeente Velsen. Omdat IJmuiden en de school blijven groeien besluit het schoolbestuur tot de bouw van een tweede school in Nieuw-IJmuiden. Op 1 oktober 1929 start de nieuwe Philips Marnix van St. Aldegondeschool, kortweg Marnixschool, aan de Torricellistraat (later Nobelstraat) met 80 leerlingen.

Nuttige burgers

Bij het 25-jarig bestaan van de Groen van Prinstererschool op 1 sep 1937 vieren schoolhoofd T. van Popta en onderwijzer J. Feitsma tevens hun zilveren jubileum. In juli 1942 verlaat Van Popta het onderwijs omdat hij de pensioengerechtigde leeftijd heeft bereikt. De afscheidsavond vindt plaats in de Gereformeerde Kerk aan de Noorderkade, de nieuwe naam van de Koningin Wilhelminakade op last van de bezetter. Taeke van Popta wordt gezien als ‘een der bekendste en vooraanstaandste onderwijsmannen hier ter plaatse, die gedurende dertig jaren medegewerkt heeft aan de vorming van de IJmuider jeugd tot nuttige burgers’.

Onderwijsman

Taeke van Popta is naast onderwijsman ook nauw betrokken in het christelijke verenigingsleven en vrijwilliger bij onder meer de ‘Vereeniging van christelijke onderwijzers en onderwijzeressen in Nederland en de Overzeesche Gewesten’. Na zijn pensionering blijft hij onderwijsman in hart en nieren. Hij houdt zijn mening over maatregelen van de bezetter met betrekking tot scholen niet stil en correspondeert hierover met schoolbesturen en onderwijsinstellingen.

Tijdens een inval door de Duitsers wordt in zijn huis een afschrift van een manuscript over het schoolverzet gevonden. Hoewel de brochure was opgesteld door een ander, staat Van Popta volledig achter de inhoud. Op 5 mei 1944 wordt hij gearresteerd en verdwijnt hij via het IJmuidense politiebureau, het gebouw van de Sicherheitsdienst in Amsterdam en concentratiekamp Vught naar concentratiekamp Oranienburg/Sachsenhausen. Hier overlijdt hij in januari 1945 als gevolg van dysenterie. Zijn familie hoort dit pas maanden later, in juni 1945. In 1948 eert de gemeente Velsen Van Popta met de straatnaam Van Poptaplantsoen.

Fotobijschrift: Leerlingen en onderwijzend personeel poseren voor de Groen van Prinstererschool aan het Koningsplein en (rechts) de woning van de hoofdonderwijzer T. van Popta, ca. 1925. Foto: Noord-Hollands Archief / Beeldcollectie van de gemeente Velsen, invnr. 16674.