Het 25-jarig bestaan van IJmuiden (deel 2)

We staan een momentje stil bij een typisch IJmuidens onderwerp aan de hand van een foto en naar aanleiding van de actualiteit, een stukje geschiedenis, een bijzondere gebeurtenis, een evenement of gewoon een van de mooie taferelen die IJmuiden biedt. In deze aflevering aandacht voor het 25-jarig bestaan van IJmuiden. (deel 2)

Door Erik Baalbergen

Uit de diverse krantenverslagen blijkt dat er buiten het aanbieden van de monumentale pomp weinig festiviteiten zijn georganiseerd rond het 25-jarig bestaan van IJmuiden. Een feestcommissie heeft wel geprobeerd om er een echt feest voor de IJmuidenaren van te maken, maar heeft te weinig geld en steun gekregen. Vanuit Amsterdam is wel een hele rijksdaalder gedoneerd voor de feestelijkheden…

De telegraaf meldt: ‘herdenking van de opening van het Noordzeekanaal op 1 november 1876 ging heden te IJmuiden niet met veel feestbetoon plaats’. Volgens de krant gaat de herdenking de meeste IJmuidenaren vrij onopgemerkt voorbij. Terloops wordt wel gesproken over ‘eenige feestelijkheden die in de loop van den dag te IJmuiden zouden plaatshebben’, zoals een wedstrijd in visch-inpakken en een dansfeest rond de onthulde pomp. Een dag later beschrijft dezelfde krant nog enkele muzikale festiviteiten die ’s avonds plaats hebben gevonden. Het ‘Algemeen Handelsblad’ schrijft dat ‘de dag overigens voor IJmuiden kalm voorbij’ is gegaan. Het Haarlems Dagblad meldt dat het kwart eeuw bestaan van IJmuiden ‘op eenigszins feestelijke wijze’ is gevierd. De vlaggen geven de plaats nog een ‘feestelijken aanblik’. De schoolkinderen zijn ’s middags vrij, maar afgezien van twee feestelijke bijeenkomsten in hotel ‘Nommer Een’ en café ‘Cycloop’ is van verdere ‘openbare feestelijkheden’ geen sprake.

Satirisch feestprogramma

Een grappenmaker grijpt het uitblijven van een feest voor de IJmuidenaren aan om een pamflet met een ‘Feest-Programma 25-jarig Bestaan van IJmuiden’ te verspreiden. Het satirische feestprogramma bevat 21 fraaie onderdelen, zoals het hijsen van de Schaapsvlag (vlag van de gemeente Velsen), Prijsvloeken door Kaairidders en een wedstrijd in Visch-inpakken, waarbij het ‘bijvoegen van oude laarzen of dames-corsetten’ verboden is. In de boeken ‘Bles voor de Kop’ en ‘Eene Plaats van Grooten Omvang’ staan afdrukken van (delen) van dit programma. Via Esther van het Noord-Hollands Archief heb ik scans van een origineel exemplaar mogen ontvangen, zodat ik de lezer hierbij een mooie afbeelding van het feestprogramma kan tonen!

Dagboek

Volgens de kranten is er niets van dit feestprogramma terechtgekomen. Of toch…? Een dagboekfragment in het boek ‘Bles voor de Kop’ verhaalt uitvoerig over de festiviteiten op 1 november. In de havens zijn alle vissersvaartuigen en sleepboten met vlaggen versierd, de straten in IJmuiden zijn met dennentakken versierd en het Willemplein en de sluizen zijn feestelijk verlicht. Het feest begint met fanfarekorpsen die door de straten trekken. Op het Willemsplein komen scholieren van IJmuiden en Velseroord bijeen en zingen voor de gelegenheid gecomponeerde liedjes. Tegen tien uur arriveren de hoge gasten. Na de onvermijdelijke toespraken onthult de heer Bik de monumentale pomp. De burgemeester drukt daarna op een knop, waarna de fonteinen waterstralen hoog in de lucht spuiten, tot vermaak van allen.

Alle op het Willemsplein aanwezigen worden getrakteerd op mineraalwater en belegde broodjes met ter plekke gerookte poon en schar. Sterkte drank mag niet geschonken worden op het feestterrein. Dranklustige IJmuidenaren zoeken daarom hun natje in een tent bij de ‘Moereberg’, de duintop ten zuiden van de Westerbegraafplaats, ver buiten IJmuiden, waar gratis jenever en brandewijn worden geschonken. Later op de middag moet de politie deze tent sluiten om ongeregeldheden te voorkomen. Tegen de avond beginnen de feestelijkheden pas goed! Al met al geeft het dagboekfragment een levendig en vermakelijk verslag van het volksfeest. De vraag blijft natuurlijk of het dagboekfragment van destijds ook niet satirisch bedoeld is. Het beschrevene past in elk wel goed tussen de verhalen over het IJmuiden van die tijd!

Pamflet met het satirische feestprogramma. Bron: Noord-Hollands Archief / collectie 3000 Bibliotheek Noord-Hollands Archief, inv.nr. 13745.