De verdwenen en bijna vergeten buitenplaats Plackersbosch (deel 1)

We staan stil bij een typisch IJmuidens onderwerp aan de hand van een foto en naar aanleiding van de actualiteit, een stukje geschiedenis, een bijzondere gebeurtenis, een evenement of gewoon een van de mooie taferelen die IJmuiden biedt. In deze aflevering aandacht voor de verdwenen en bijna vergeten buitenplaats Plackersbosch (deel 1).

Door Erik Baalbergen

De binnenduinrand bij en rond Velsen was ooit een gordel met fraaie buitenplaatsen, aangelegd door rijke stedelingen. Welgestelde Amsterdammers ontvluchtten de drukke en vieze stad en zochten en vonden rust en frisse lucht op hun buitens tussen de duinen en het Wijkermeer. Enkele van die buitenplaatsen bestaan nog. Beeckestijn, Velserbeek, Schoonenberg en Waterland zijn nog steeds mooie parken met fraaie herenhuizen en bijgebouwen. Andere buitenplaatsen zijn verdwenen en kennen we voornamelijk nog van straatnamen. Op het grondgebied van IJmuiden zijn dat onder meer Velserduin en Tolsduin.

Verdwenen

Er zijn ook verdwenen buitenplaatsen op IJmuidens grondgebied waarvan zelfs de naam niet meer wordt gebruikt. Zo’n vergeten buitenplaats is Plackersbosch. Verdwenen als buitenplaats en naam, maar dagelijks wandelen nog vele IJmuidenaren door de bossen en zelfs langs de voorplaats van het voormalige Plackersbosch, in de bossen ten westen van het zwembad de Heerenduinen.

Kranten

In oude kranten vinden we de naam Plackersbosch slechts sporadisch. In de Oprechte Haarlemse Courant van 1808 staat een de aankondiging van de openbare verkoop van de ‘deftige en kostbare inboedel’ van ‘wijlen de Wel-Ed. Geb. Heere Pr. Van de Poll’. De verkoop vindt plaats op ‘de Hofsteede Plackersbos, gelegen aan Velserduin onder Velsen’. Drie maanden later lezen we de aankondiging van de verkoop van het nog bijna nieuwe herenhuis ‘tot afbraak’, waarbij uitgebreid de blijkbaar nog bruikbare bouwmaterialen worden vermeld.

In een artikelenreeks over de buitenplaatsen in Velsen, verschenen tussen 1937 en 1940 in de IJmuider Courant, noemt de auteur G. Voet enkele malen de buitenplaats Plackersbosch, maar hij vermeldt dat er verder weinig over bekend is. Wel heeft hij gevonden dat Pieter van de Poll uit Amsterdam in 1806 in huize Plackersbosch woont en dat zijn landerijen grenzen aan de Zanders, een stuk land tussen de Zeeweg en Velserduinweg. Volgens Voet zal Plackersbosch ‘in die buurt’ hebben gestaan.

Het herenhuis van Plackersbosch vinden we terug op een aquarel van Jan Tersteeg uit 1793. De afbeelding toont een statig herenhuis achter een rond grasveld met daarop pluimvee en enkele aangelijnde liggende koeien.

Hofstede

Dankzij onderzoek van Jan Morren en de Archeologische Werkgroep Velsen weten we best wel een en ander over Plackersbosch, over de achtereenvolgende eigenaren, de ontwikkelingen van hofstede (boerderij) tot buitenplaats, de afbraak, en vooral de locatie. In zijn boekenreeks Kastelen en Buitenplaatsen beschrijft Jan Morren de geschiedenis van de aanvankelijk nog naamloze hofstede vanaf het einde van de zestiende eeuw.

De hofstede kent in de loop der jaren diverse eigenaren. In 1756 koopt Pieter van de Poll de hofstede gelegen aan het Velserduijn en bestaande uit een huis met land en aangeplant bos. Bij de hofstede hoort ook een stuk van het duingebied. Pieter woont in Amsterdam en is onder meer korte tijd burgemeester van Amsterdam en later onder meer baljuw en dijkgraaf van Amstelland. Sinds 1734 is hij eigenaar van de hofstede Tolsduijn, dat zich uitstrekt van de huidige Zeeweg langs de Lijsterlaan en de Tolsduinerlaan richting Velsen-Zuid en Driehuis.

Na het overlijden van Pieter van de Poll in 1766 en diens echtgenote Catharina Susanna in 1768 komt de hofstede in bezit van hun zoon Pieter. Intussen draagt de hofstede de naam Plackersbosch. De herkomst van de naam Plackersbosch is onbekend. Volgens het Middelnederlands Handwoordenboek is een ‘plackaert’ een koolmees. En ‘plakker’ is een nachtvlindersoort, die vooral voorkomt op warme plekken in open eikenbossen. Voor beiden valt iets te zeggen, gezien de omgeving.

In deel 2 lezen we hoe zoon Pieter Plackerbosch tot buitenplaats laat verbouwen, die kort daarna in delen wordt verkocht en uiteindelijk als het ware bijna compleet verdwijnt.

Fotobijschrift: Gezicht over de voortuin op de voorgevel van het huis van de buitenplaats Plackersbosch in juni 1793, aquarel door Jan J. Tersteeg; Noord-Hollands Archief / Beeldcollectie van de gemeente Velsen, inv.nr. 21937