Van de heide tot pont tot park. De 150-jarige geschiedenis van een plaats waar niet in was voorzien

IJmuiden – afgelopen donderdagmiddag werd onder grote belangstelling van genodigden, sponsors, donateurs, vrijwilligers en andere belangstellenden, de dubbeltentoonstelling 150 jaar IJmuiden | 150 jaar Noordzeekanaal geopend. ‘Van de heide tot pont tot park’ laat de groei van de havenstad op unieke wijze zien in het Zee- en Havenmuseum.  Een ‘plaats waar niet in was voorzien’, zoals voorzitter Cor Oudendijk IJmuiden betitelt. Het museum maakt die geschiedenis levend, herkenbaar en bijna tastbaar en daardoor interessant voor iedereen in- en zeker ook buiten- Velsen.

Door Ingeborg Baumann

Bij de feestelijke opening van de tentoonstelling waar iedereen, zeker in deze voorjaarsvakantie, naar toe zou moeten, doet eerst Oudendijk een woordje. Op zijn eigen onnavolgbare wijze en doorspekt met historische feiten en heel veel humor. Om te beginnen heet hij wethouder Jeroen Verwoort, enorme fan van geschiedenis zowel als van IJmuiden en dus verknocht aan het Zee- en Havenmuseum, welkom. Verwoort zal de officiële opening verrichten en heeft nog een zware dobber om de speech van de voorzitter te overtreffen. En zoals we weten komt dat niet vaak voor.

IJmuiden: niet veel zaaks

,,IJmuiden, veel zaaks is het nog niet en veel zaaks zal het ook wel nooit worden.’’ Cor Oudendijk begint zijn praatje met deze woorden van Jacobus Craandijk toen deze op een van zijn wandeltochten in 1878 IJmuiden bezocht. En deze quote van de geboren IJmuidenaar dichter/schrijver Adriaan Morriën bij het 75- jarig bestaan in 1951 schildert IJmuiden ook niet bepaald af als een bruisende havenplaats. ,,IJmuiden, een dorp zonder verleden, een onhistorische nederzetting. Ontstaan door een moedwillige aantasting van de natuur, een waterige breuk in de onvergetelijke duinstreek van Kennemerland.”

En dat ondanks dit verleden IJmuiden toch is uitgegroeid tot wat het is, is te danken aan, en we citeren Oudendijk,: Een samenraapsel van sociaal botsende culturen die worstelend in armoede een nieuw bestaan trachtten op te bouwen waarbij de fles vaak kortstondig soelaas bood. Het waren deze eerste vijf jaar zonder maatschappelijke en publieke voorzieningen waar, door wanorde en wetteloosheid het DNA van IJmuiden is gevormd. Het respect voor autoriteiten is hier dan ook aan grenzen gebonden, véél eerder voordat dit een landelijke trend zou worden.’’ Fijn dat dit feit bevestigd wordt.

IJmuiden in 2076

Vervolgens schetst Oudendijk een hilarisch, en niet geheel onrealistisch beeld, van IJmuiden over 50 jaar. ,,In 2076 heeft het Zee en Havenmuseum een dependance gevonden in het Haventheater, nadat de schouwburg kort daarvoor gereed is gekomen. In 2076 stapt de loods binnen de pieren aan boord van de onbemande zeeschepen en reset de computers in de havenmodus en meren het schip magnetisch af in de sluis en aan de kade. ‘De Vletterploeg’ (een fusie in 2045 van de Vletterlieden en Koperen Ploeg) bezitten het octrooi van magnetisch afmeren, zij beheren het systeem en exploiteren hun uitvinding.’’ En: ,,In 2076 groeien er, door de klimaatverandering, de eerste palmbomen in IJmuiden. Via Citymarketing kun je zelfs in Miami cruises boeken voor een ‘exciting shopping adventure’ in de ‘Long New Street’ van IJmuiden.’’ Niet alleen citymarketeer Friso Huizinga moet hardop lachen.

Aparte verzameling mensen

Jeroen Verwoort zal, waarschijnlijk voor de laatste maal in zijn rol als wethouder van Velsen, de officiële opening verrichten door het traditionele luiden van de scheepsbel. Maar uiteraard gaat dat ook niet zonder praatje, een zware dobber om Oudendijk te overtreffen voor de in het algemeen aardig gebekte wethouder. Hij vertelt de anekdote dat de liefde van zijn leven in eerste instantie opmerkte ‘hier niet dood gevonden’ te willen worden. Inmiddels zijn we een paar jaar en twee dochters verder dus alles went. Verwoort, zelf geboren en getogen in IJmuiden: ,,Het is een aparte verzameling mensen maar een trots volkje met een onverbrekelijke verbinding met de zee en de havens.’’  

Expositie in twee zalen

Willemina Oostenrijk, curator van het museum, heeft opnieuw een indrukwekkende tentoonstelling samengesteld. De expositie laat zien hoe het gebied zich in 150 jaar heeft ontwikkeld: van de eerste graafwerkzaamheden in 1876 tot de toekomstplannen voor de Energiehaven. Onder de titel ‘Van de Heide tot Pont tot Park’ wordt de groei van IJmuiden duidelijk in beeld gebracht. Bezoekers lopen over een grote luchtfoto van het huidige IJmuiden, terwijl op de wanden een tijdlijn van 150 jaar geschiedenis te zien is. Daarbij gaat het niet alleen over spoorlijnen en watertorens, maar ook over de ontwikkeling van wijken zoals de Blikkenbuurt en Zee- en Duinwijk. Ook de economische rol van het Noordzeekanaal krijgt veel aandacht. De tentoonstelling laat zien hoe pieren en tunnels zijn gebouwd en welke plannen er zijn voor de toekomst, zoals Ecowende en de vernieuwing van de Vissershaven. Met historische filmbeelden en bijzondere voorwerpen benadrukt de tentoonstelling hoe veerkrachtig de regio is gebleken in moeilijke tijden.

Een flow van herkenning

Dat de tentoonstelling aanslaat en herkenning biedt geeft het commentaar van IJmuidenaar en schrijver/ dichter over voornamelijk scheepvaart Cees de Baare goed weer: ,,Voor mij een flow van herkenning. Met name bij de foto’s van de scholen en wijken in IJmuiden. Dit gaat iedere IJmuidenaar aanspreken. De vloer is een enorme plattegrond van IJmuiden.’’ Heel interessant, ook en misschien wel juist voor mensen buiten Velsen, om een kijkje te gaan nemen. Maar dat zeiden we al.  

Beide tentoonstellingen zijn tot het najaar te zien in het Zee- en Havenmuseum aan de Havenkade in IJmuiden. De Museumkaart is geldig.

Foto: Wilhelmina Oostenrijk legt wat uit aan Jeroen Verwoort terwijl Cor Oudendijk toekijkt. Foto: Ingeborg Baumann